خوردن جگر در طول بارداری، به دلیل مقدار بسیار زیاد ویتامین A میتونه خطرناک باشه، چون مصرف زیاد اون با افزایش احتمال ناهنجاریهای جنینی همراهه. توصیه میشه مصرف جگر در بارداری محدود یا ترجیحا پرهیز بشه.
بارداری، یه دوره فوقالعاده و در عین حال پر از سواله. هر لقمهای که میخوری، فقط مال تو نیست؛ یه آدم کوچیک که درون تو داره رشد میکنه هم ازش سهم داره! وسط همه توصیههای رنگارنگ غذایی، یه سوال همیشه برای خیلی از مامانهای آینده پیش میاد، "آیا خوردن جگر در طول بارداری خطر دارد؟" جگر خوشمزه و پر از مواد مفیده، اما یه نکته مهم این وسط هست که نمیشه ازش چشم پوشید. بیا با هم تو این مقاله از سایت مادر و کودک دایه، دقیقتر در موردش صحبت کنیم.
جگر با کلی فایده، ولی با یه "امای" بزرگ!
صادقانه بگم، جگر واقعا یه منبع غذایی خفنه! پر از پروتئین خوب، آهن (همون آهنی که خیلی راحت جذب بدن میشه)، کلی ویتامین B (مخصوصا B12 و فولات)، روی و مس. خیلی از این چیزا هم برای خودت تو این دوران مهمه، هم برای رشد سالم بچهات. مثلا آهن کمک میکنه کمخونی نگیری که تو بارداری خیلی شایعه. فولات هم که برای جلوگیری از مشکلات لوله عصبی جنین معجزه میکنه
نکته نگران کننده خوردن جگر در طول بارداری
پشت این همه خوبی، یه نگرانی جدی پنهون شده؛ میزان خیلی بالای ویتامین A (همون رتینول) تو جگر. ویتامین A از اون ویتامینهاییه که تو چربی بدن ذخیره میشه. درسته که این ویتامین برای چشم، ایمنی بدن و رشد سلولها ضروریه، اما زیادهروی در مصرفش تو بارداری بهخصوص برای جنین، خطرات جدی داره.
خوردن مقدار زیاد این نوع ویتامین A تو سه ماهه اول بارداری (همون زمانی که اندامهای کوچولوی بچهات داره شکل میگیره)، ممکنه احتمال بعضی مشکلات مادرزادی رو بیشتر کنه. مشکلاتی مثل مشکلات قلبی، نقص عصبی یا مشکلات مربوط به سر و صورت. پس واقعا باید حواسمون به مقدارش باشه.
چقدر ویتامین A تو بارداری مجازه؟
سازمان بهداشت جهانی میگه یه زن باردار روزانه حدود ۷۷۰ میکروگرم ویتامین A (به شکل RAE) نیاز داره. این مقدار هم شامل ویتامین A آماده (از منابع حیوانی مثل جگر) و هم پیشسازهای ویتامین A مثل بتاکاروتن که تو گیاهانه میشه.
اینجا یه نکته خیلی مهمه؛ بتاکاروتن که تو هویج، سیب زمینیشیرین و سبزیجات برگسبز پیدا میشه، برای جنین خطری نداره! چرا؟ چون بدن فقط همون مقداری که نیاز داره رو از بتاکاروتن به ویتامین A تبدیل میکنه. پس خوردن میوهها و سبزیجات پر از بتاکاروتن تو بارداری نه تنها بیخطره، بلکه خیلی هم مفیده. مشکل اصلی همون ویتامین A آماده تو جگر و مشابهشه.
چه مقدار جگر در بارداری زیاد حساب میشه؟
مشکل اصلی جگر اینه که حتی یه تیکه کوچیکش میتونه کلی ویتامین A آماده به بدن تو برسونه، خیلی بیشتر از اون ۷۷۰ میکروگرمی که نیاز داری! مثلا، فقط ۱۰۰ گرم جگر گاو پخته، ممکنه بیش از ۶۰۰۰ میکروگرم ویتامین A داشته باشه یعنی تقریبا ۸ برابر نیاز روزانه! جگر مرغم که ویتامین A کمتری داره، اما یه وعده معمولیش هم به راحتی میتونه از حد مجاز روزانه بیشتر باشه. پس خوردن جگر به طور منظم یا حتی یه وعده نسبتا بزرگ تو بارداری، خیلی راحت تو رو در معرض دریافت بیش از حد این ویتامین قرار میده.
خوردن جگر مرغ در بارداری خطری نداره؟
خیلیا فکر میکنن جگر مرغ امنتره. درسته که معمولا ویتامین A جگر مرغ، کمتر از جگر گاو یا گوسفنده (مثلا حدود ۳۰۰۰-۴۰۰۰ میکروگرم تو ۱۰۰ گرم)، اما باز هم این مقدار خیلی بیشتر از نیاز روزانهاس! یه وعده متوسط جگر مرغ هم میتونه حد مجاز رو رد کنه. پس توصیه احتیاطی برای محدود کردن یا نخوردن جگر، همه انواع جگر (گاو، گوسفند، مرغ، بوقلمون و...) رو شامل میشه. فرقشون فقط در اندازه ریسکه، نه این که جگر مرغ کاملا بیخطره.
خوردن جگر آبدار یا کاملا پخته در بارداری، فرق داره؟
پختن جگر تأثیر چندانی روی مقدار ویتامین A آمادهاش نمیذاره. این ویتامین در برابر حرارت مقاومه. پس چه جگر رو آبدار دوست داشته باشی چه کاملا سرخ شده و پخته، مشکل اصلی یعنی همون مقدار بالای ویتامین A سر جاشه. یه نکته دیگه هم هست؛ خوردن جگر نپخته یا کم پخته تو بارداری اصلا توصیه نمیشه! چرا؟ چون خطر آلودگی با باکتریهای خطرناکی مثل لیستریا یا سالمونلا هست که میتونن برای جنین مشکل ساز بشن. پس پختن کامل جگر از نظر بهداشتی واجبه، اما متأسفانه مشکل ویتامین A رو حل نمیکنه.
چطور مواد مفید رو بدون خوردن جگر در بارداری بگیرم؟
خبر خوب اینه که همه مواد مغذی عالی جگر رو میتونی از راههای کاملا ایمن دیگه هم تو بارداری دریافت کنی، بدون نگرانی از ویتامین A زیاد! بیا ببینیم چطوری:
آهن: گوشت قرمز کمچرب، مرغ، ماهیهای مجاز تو بارداری (با توجه به محدودیت جیوه)، حبوبات مثل عدس و لوبیا، سبزیجات برگ سبز تیره مثل اسفناج و جعفری (اگه اینها رو با یه منبع ویتامین C مثل آبلیمو، گوجه یا فلفل دلمهای بخوری، جذب آهنش خیلی بهتر میشه)، غلات صبحانه غنیشده با آهن.
فولات: سبزیجات برگسبز تیره (اسفناج، کلم بروکلی)، حبوبات (عدس، لوبیا قرمز)، غلات صبحانه غنیشده، آووکادو، پرتقال. یادت نره که مکمل اسید فولیک رو هم حتما باید طبق دستور پزشک بخوری.
ویتامین B12: گوشت قرمز، مرغ، ماهیهای مجاز، تخممرغ، لبنیات (شیر, پنیر، ماست).
روی: گوشت قرمز، مرغ، غذاهای دریایی مجاز، حبوبات، آجیلها و دانهها (مثل تخم کدو و کنجد), غلات کامل.
ویتامین A (از بتاکاروتن بیخطر): هویج، سیب زمینی شیرین، کدو حلوایی، اسفناج، کلم پیچ، فلفل دلمهای قرمز و زرد، زردآلو، انبه. از اینا با خیال راحت بخور!
سوالات بیشتری درباره تغذیه تو بارداری داری؟ یا میخوای مطمئن بشی رژیم غذاییت همه نیازهای تو و بچهات رو پوشش میده؟ تیم متخصصان تغذیه "دایه" همیشه کنارت هستن! میتونی برای دریافت برنامه غذایی و مشاوره تخصصی، همین حالا با ما تماس بگیری یا از طریق سایت دایه نوبت آنلاین رزرو کنی. ما اینجاییم تا این مسیر زیبا رو برات امنتر و راحتتر کنیم.
نتیجه گیری برای خوردن جگر در طول بارداری
اگه واقعا عاشق جگری و یه ذوقی داری که تو بارداری هم بخوریش، اول و آخرش اینه که حتما با دکتر یا متخصص تغذیهات مشورت کنی. اونا با توجه به وضعیت سلامتی تو، رژیم غذاییت و این که از منابع دیگه چقدر ویتامین A میگیری (مثلا لبنیات غنی شده یا مکمل ها)، میتونن راهنمایی دقیقتر بدن. ولی بهطور کلی، توصیه اکثر متخصصین اینه که تو بارداری، مخصوصا سهماهه اول، اصلا جگر نخوری یا اگه میخوری، خیلی خیلی کم و با فاصلههای طولانی باشه. یه قانون احتیاطی معمول اینه که جگر رو به عنوان یه وعده اصلی نخوری. اگه اصرار داری، حداکثر یه قاشق غذاخوری در هفته کافیه، اونم حتما کاملا پخته شده باشه. اما صادقانه بگم؟ با این همه منبع ایمن و عالی دیگه که وجود داره، بهنظرم ریسک کردن، حتی یه ریسک کوچیک، واقعا ارزشش رو نداره.
به جای جگر برو سراغ گزینههای ایمنتر و مقوی. با یه رژیم غذایی متنوع و متعادل که شامل انواع گوشت های کم چرب، ماهیهای بی خطر، تخم مرغ، حبوبات، لبنیات، غلات کامل و کلی میوه و سبزیجات رنگارنگ باشه، خیالت راحته که همه چیزی که خودت و بچهات نیاز دارین رو بدون نگرانی از ویتامین A زیاد دریافت میکنی. سلامت تو و اون عزیز کوچولوت بالاتر از هر خوشمزگیه!
سوالات متداول درباره خوردن جگر در طول بارداری
۱. جگر مرغ هم همون خطر جگر گاو رو داره؟
جگر مرغ هم نیاز به احتیاط داره. درست که ویتامین A جگر مرغ معمولا کمتر از جگر گاو یا گوسفنده، اما بازم تو یه وعده معمولی، مقدارش خیلی بیشتر از حد مجاز روزانه برای توئه. خوردن منظمش یا حتی یه وعده نسبتا بزرگ، میتونه باعث بشه ویتامین A خیلی زیادی بخوری که برای بچه خوب نیست. پس توصیه احتیاط یا پرهیز، شامل همه انواع جگر میشه.
۲. اگه فقط یه بار، یه کم جگر در طول بارداری بخورم خطر داره؟
خوردن خیلی کم جگر (مثلا به اندازه یه قاشق غذاخوری) که کاملا هم پخته باشه، یه بار تو یه ماه، بهخصوص اگه تو سهماهه دوم یا سوم باشی و دکترت اطلاع داشته باشه، احتمالا مشکلی پیش نمیاد. اما حواست باشه که چون جگر پر از ویتامینه، حتی خوردن یه وعده معمولیش هم میتونه یهدفعه مقدار دریافتی رو خیلی بالا ببره، مخصوصا تو سهماهه اول که خیلی حساسه. نخوردن یا خوردن خیلی کم و با فاصله زیاد، عاقلانه تره.
۳. اگه در طول بارداری جگر نخورم، پس آهن و فولات مورد نیازم رو از کجا تأمین کنم؟
جایگزینهای خیلی خوب و ایمن زیاد هستن:
برای آهن: گوشت قرمز کمچرب، مرغ و ماهیهای بیخطر.حبوبات مثل عدس و لوبیا، سبزیجات برگسبز تیره مثل اسفناج، غلات غنیشده. یادت باشه اینها رو با یه چیزی که ویتامین C داره مثل آبلیمو یا گوجه بخوری تا جذبش بهتر بشه.
برای فولات: سبزیجات برگسبز تیره (اسفناج، بروکلی)، حبوبات، غلات صبحانه غنیشده، آووکادو، پرتقال. و مهم تر از همه، مکمل اسید فولیک که دکترت تجویز کرده رو حتما مرتب بخور! با یه برنامه غذایی متنوع، خیالت راحت باشه که همه چی رو که لازم داری، بدون نیاز به جگر به راحتی میگیری.
دیدگاه ها